Дзеткі, свайго бацьку вы больш не пабачыце

Франц Адамавіч Шаблоўскі паляк па нацыянальнасці нарадзіўся ў 1881 годзе на хутары Валоўшчына, што ў межах Заслаўскага раёна. Паходзіў ён з сялянаў і меў няскончаную пачатковую адукацыю.

“Хутар Валоўшчына належыў маёй бабулі, – распавядае унук Франца Вадзім Паўлоўскі, – але пасля шлюбу яна пераехала да дзеда на хутар у Крыжоўку. Калі арганізоўвалі калгас, усіх хутаран сагналі ў Валоушчыну(малую). Усе ў калгасе былі шляхцюкі і каталікі. У суседніх вёсак іх абражліва называлі “Валоўскія шэршні”, за незалежныя паводзіны і вялізарную ганарлівасць”.

Упершыню Франца Адамавіча арыштавалі ў 1929 ці 1930 годзе і прысудзілі 5 гадоў папраўчых прац. Франц Адамавіч быў сасланы ў Цемнікоўскі папраўча-працоўны лагер (Цемлагу) Мардоўскай ССР, дзе мусіў працаваць на лесанарыхтоўках. Пасля адбыцця тэрміну 30 снежня 1934 года Шаблоўскі прыехаў у Беларусь. Аднак па невядомых абставінах ён пасяліўся не на родным хутары, а ў Горках, дзе ўладкаваўся цесляром. Яго жонка Казіміра з дачкамі Леакадзіяй (Людмілай),  Вікторыяй і сынам Томашам (Федарам) па-ранейшаму жылі на Заслаўшчыне.

“Маёй маці, збіралася пераехаць у Горкі да мужа”, – узгадвае Вадзім Паўлоўскі. – Яшчэ ведаю , што дзед прыходзіў “нелегальна” і пешшу, бо ўжо ад Ратамкі пачыналася памежная зона. А выязжаць з Горак, яму забаранялася”.

Аднойчы Франц Адамавіч зноў вырашыў патаемна праведаць сваякоў і скіраваўся ў родную Валоўшчыну, што была побач з савецка-польскім памежжам. Сустрэча цягнулася ўсяго некалькі гадзінаў. Раніцай бацька мусіў вяртацца ў Горкі. Гэта было яго апошняе спатканне з блізкімі. Праз некаторы час яго арыштавалі. Адбылося гэта 6 жніўня 1937 года.

Вадзім Паўлоўскі распавядае: “Гэта мой дзед – Франц Адамавіч Шаблоўскі. Ён паляк па нацыянальнасці. Мая маці яго амаль не ведела, таму што на пачатку 30-х гадоў яго забралі. Ён сядзеў у Горках Магілёўскай вобласці. І так здарылася, што за месяц да яго расстрэла ён нелегальна прыехаў да самай граніцы з Польшай, гэта каля Заслаўя, каб пабачыцца за роднымі. Маці першы раз у жыцці яго ўбачыла. Гэта быў 37-мы год. Гэта быў жнівень месяц. Ён там прабыў некалькі гадзін. Раніцой сыйшоў. Праз дзве гадзіны прыехаў чорны варанок за ім. Відаць, недзе па дарозе яго схапілі. Я думаю, што па дакументах яго расстрялялі 29 верасня 37-га года. Цікава, што родныя ня ведалі, што з ім здарылася. Маёй бабцы параілі, каб яна падала заяву на аліменты, каб даведацца, што з ім здарылася. Прыйшло паведамленне, што яму далі 10 год без права перапіскі. Бабушка дагадалася, што ён не вернецца. Яна сказала, больш свайго бацьку вы не пабачыце. Больш нічога асабістага я не ведаю, бо не капаўся ў архівах“.

15 верасня Франца Шаблоўскага “тройка” абвінаваціла ў антысавецкай агітацыі і па артыкуле 72 Крымінальнага кодэкса БССР прыгаварыла да вышэйшай меры пакарання – расстрэлу.

З даведкі, якую яго дачка атрымала ў 1995 годзе з Камітэту дзяржбяспекі Беларусі, вынікае, што Франц Шаблоўскі быў расстраляны 29 верасня 1937 года ў Воршы. У той жа дзень былі расстраляныя яшчэ мінімум 20 чалавек. Шаблоўскі быў рэабілітаваны пракуратурай Магілёўскай вобласці 23 траўня 1989 года, а яго дзеці Людміла Францаўна Паўлоўская і сын Федар Францавіч Шаблоўскі згодна з пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 1994 года былі прызнаныя пацярпелымі ад палітычных рэпрэсіяў. Справа Франца Шаблоўскага знаходзіцца ў архіве УКДБ па Магілёўскай вобласці (10230-СН).

Вядома таксама, што 2 красавіка 1932 годзе быў арыштаваны і яго малодшы брат Шаблоўскі Антон Адамавіч (1889 г.н.). Як сябра контррэвалюцыйнай групоўкі за антысавецкую дзейнасць ён быў асуджаны да 5 гадоў папраўчых лагераў. Паводле сямейных паданняў, Антон Шаблоўскі пазней таксама быў расстраляны. Аднак звестак пра ягоны лёс пасля лагераў знайсці не ўдалося.